Niedoczynność tarczycy - objawy, których nie warto lekceważyć

Dlaczego objawy są tak różne

Hormony tarczycy działają na niemal każdą komórkę ciała, dlatego ich niedobór odbija się na wielu układach naraz. Zwalnia serce, jelita, gospodarka cieplna i praca mózgu. To sprawia, że obraz niedoczynności bywa mylący: jedna osoba skarży się głównie na zmęczenie, inna na zaparcia, a jeszcze inna na obniżony nastrój. Objawy narastają powoli, przez miesiące, więc łatwo złożyć je na karb wieku, stresu albo przepracowania.

Objawy, które powtarzają się najczęściej

Choć obraz bywa różny, pewne dolegliwości wracają u większości chorych.

U kobiet dochodzą często zaburzenia miesiączkowania i trudności z zajściem w ciążę. Nie każdy ma wszystkie te objawy naraz, ale współwystępowanie kilku z nich to sygnał, żeby zbadać tarczycę.

Sygnały, których nie należy odkładać

Niektóre objawy powinny szybciej skłonić do wizyty. Należą do nich wyraźne spowolnienie, senność w ciągu dnia utrudniająca funkcjonowanie, widoczne powiększenie obwodu szyi, znaczne wypadanie włosów oraz utrzymujące się obniżenie nastroju. U kobiet planujących ciążę lub będących w ciąży ocena tarczycy jest szczególnie pilna, o czym piszemy we wpisie tarczyca a ciąża.

Jak potwierdza się rozpoznanie

Podstawą jest oznaczenie TSH we krwi. Podwyższone TSH przy obniżonym poziomie wolnej tyroksyny (FT4) świadczy o jawnej niedoczynności. Gdy TSH jest podwyższone, a FT4 jeszcze prawidłowe, mówi się o postaci subklinicznej. Aby ustalić przyczynę, lekarz często dodaje oznaczenie przeciwciał aTPO, których obecność wskazuje na chorobę Hashimoto, najczęstszą przyczynę niedoczynności w Polsce. Czasem zleca się też USG tarczycy.

Leczenie i czego się spodziewać

Jawną niedoczynność leczy się lewotyroksyną, syntetycznym odpowiednikiem brakującego hormonu. Dawkę dobiera się indywidualnie do poziomu TSH, zaczynając zwykle od 25 do 50 mcg i zwiększając stopniowo. Proces opisujemy we wpisie jak dobiera się dawkę. Poprawa jest stopniowa: energia i nastrój wracają w ciągu kilku tygodni, a nie po pierwszej tabletce. Leczenie bywa długotrwałe, często do końca życia, o czym piszemy w tekście jak długo brać Euthyrox.

Pełny opis leków i sposobu ich przyjmowania znajdziesz na stronach Euthyroksu i Letroksu. Jeśli masz już rozpoznaną niedoczynność i aktualny wynik TSH, kontynuację leczenia można załatwić online.

Objawy u kobiet i mężczyzn

Rdzeń objawów jest wspólny, ale akcenty bywają różne. U kobiet niedoczynność często ujawnia się przez zaburzenia miesiączkowania, obfitsze lub nieregularne cykle oraz trudności z zajściem w ciążę, dlatego bywa wykrywana przy diagnostyce niepłodności. U mężczyzn na pierwszy plan wysuwają się zwykle zmęczenie, spadek energii i obniżenie nastroju, rzadziej kojarzone z tarczycą. Niezależnie od płci częste są suchość skóry, wypadanie włosów, marznięcie i spowolnienie. Wspólnym mianownikiem jest to, że objawy narastają latami i łatwo je przypisać czemuś innemu.

Kiedy to Hashimoto, a kiedy inna przyczyna

Najczęstszą przyczyną niedoczynności w Polsce jest choroba Hashimoto, czyli autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Rozpoznaje się ją, dodając do TSH oznaczenie przeciwciał aTPO oraz czasem USG tarczycy. Inne przyczyny to stan po operacji tarczycy, po leczeniu jodem promieniotwórczym oraz niedoczynność polekowa. Rozróżnienie ma znaczenie, bo część przyczyn jest trwała, a część przejściowa, co wpływa na to, jak długo trwa leczenie. Sam objaw zmęczenia nie mówi, która to przyczyna, dlatego diagnostykę zostawia się lekarzowi.

Czego nie robić na własną rękę

Dwa najczęstsze błędy to samodzielne rozpoczynanie leczenia lewotyroksyną na podstawie objawów oraz sięganie po suplementy na tarczycę zamiast po badanie. Objawy niedoczynności są niespecyficzne i nakładają się na inne stany, na przykład niedobór żelaza, niedokrwistość czy depresję, dlatego przyjmowanie hormonu bez potwierdzenia rozpoznania grozi wywołaniem nadczynności. Rozsądna kolejność jest odwrotna: najpierw badanie TSH, potem ewentualnie poszerzona diagnostyka i dopiero leczenie dobrane przez lekarza.

Jak przygotować się do wizyty i badania

Zanim pójdziesz do lekarza z podejrzeniem niedoczynności, warto zebrać konkrety. Spisz objawy, które Cię niepokoją, od kiedy trwają i jak się nasilają. Zanotuj przyjmowane leki i suplementy, bo część z nich wpływa na tarczycę lub na wchłanianie ewentualnego leczenia. Jeśli masz starsze wyniki TSH, zabierz je, bo pokazują trend. Samo badanie TSH nie wymaga bycia na czczo, ale jeśli już przyjmujesz lewotyroksynę, nie bierz porannej dawki tuż przed pobraniem krwi, żeby nie zawyżyć chwilowo poziomu hormonu. Takie przygotowanie skraca drogę do rozpoznania i pozwala lekarzowi od razu ocenić sytuację.

Po rozpoznaniu, czego się spodziewać dalej

Rozpoznanie niedoczynności to początek, a nie koniec. Po ustaleniu dawki lewotyroksyny czeka Cię kilka tygodni dochodzenia do właściwego poziomu hormonu, z kontrolą TSH po 6 do 8 tygodni od startu lub zmiany dawki. Poprawa objawów jest stopniowa, a nie natychmiastowa, o czym piszemy we wpisie pierwsze efekty Euthyroksu. Po ustabilizowaniu leczenia badania robi się rzadziej, zwykle raz na kilka miesięcy do roku. Leczenie bywa długotrwałe, ale nie uciążliwe: to jedna tabletka rano i okresowa kontrola. Pełny opis leków znajdziesz na stronach Euthyroksu i Letroksu.

Najczęstsze pytania