Niedoczynność tarczycy - objawy psychiczne, które łatwo pomylić z depresją

Dlaczego tarczyca wpływa na nastrój i głowę

Hormony tarczycy sterują tempem przemiany materii w niemal każdej komórce, a mózg jest na ich poziom szczególnie wrażliwy. Uczestniczą w pracy układów przekaźnikowych, między innymi serotoniny i noradrenaliny, czyli tych samych, które odpowiadają za regulację nastroju, napędu i koncentracji. Gdy hormonu brakuje, praca ośrodkowego układu nerwowego zwalnia. Stąd uczucie spowolnienia, senność, gorsza pamięć i przygaszenie, które chory często opisuje słowami "nie jestem sobą". Objawy narastają miesiącami, więc łatwo złożyć je na karb stresu, przepracowania albo wieku.

Najczęstsze objawy psychiczne niedoczynności tarczycy

Obraz bywa różny, ale pewne dolegliwości wracają u większości chorych z niewyrównaną niedoczynnością.

Cechą charakterystyczną jest to, że objawom psychicznym prawie zawsze towarzyszą sygnały z ciała: marznięcie, przyrost masy ciała mimo niezmienionej diety, zaparcia, sucha skóra, wypadanie włosów i zwolnione tętno. Pełną listę zebraliśmy we wpisie objawy niedoczynności tarczycy.

Depresja czy niedoczynność - jak je odróżnić

To najczęstsze pytanie, bo obniżony nastrój, apatia i spowolnienie wyglądają niemal identycznie w obu przypadkach. Różnicy nie da się ustalić na oko. Przemawiać za tłem tarczycowym może kilka tropów, ale potwierdza je dopiero wynik badania.

• Obniżonemu nastrojowi towarzyszą objawy somatyczne: marznięcie, tycie, zaparcia, sucha skóra, zwolnione tętno.
• Na pierwszy plan wysuwa się przygaszenie, senność i spowolnienie, a mniej klasyczny smutek czy lęk.
• Objawy narastały powoli, równolegle z pogorszeniem kondycji fizycznej.
• Wcześniej rozpoznano chorobę Hashimoto lub w rodzinie występują choroby tarczycy.

Rozstrzyga oznaczenie TSH we krwi. Dlatego badanie tarczycy należy do podstawowej diagnostyki obniżonego nastroju, zwłaszcza gdy dołączają objawy fizyczne. Niedoczynność jest odwracalną przyczyną objawów depresyjnych, a jej przeoczenie oznacza leczenie skutku zamiast przyczyny.

Mgła mózgowa i kłopoty z pamięcią

Mgła mózgowa to potoczne określenie zespołu objawów poznawczych: wolniejszego myślenia, gorszej pamięci świeżej, trudności ze skupieniem uwagi i uczucia, że "głowa nie nadąża". Przy niedoczynności wynika ze zwolnionego metabolizmu mózgu, a nie z uszkodzenia. To ważne, bo oznacza, że jest odwracalna. U większości osób funkcje poznawcze poprawiają się w ciągu kilku tygodni po wyrównaniu TSH, choć powrót do pełnej sprawności bywa stopniowy. Jeżeli mimo prawidłowego wyniku tarczycy zaburzenia pamięci się utrzymują, warto poszukać innej przyczyny, na przykład niedokrwistości, niedoboru witaminy B12 czy przewlekłego niewyspania.

Lęk i drażliwość - kiedy to jednak nie tarczyca w niedoczynności

Choć niedoczynność kojarzy się głównie ze spowolnieniem i apatią, część osób odczuwa niepokój, napięcie wewnętrzne lub większą drażliwość. Nie jest to sprzeczne z rozpoznaniem. Trzeba jednak pamiętać o odwrotnym scenariuszu: nasilony lęk z kołataniem serca, drżeniem rąk, potliwością i spadkiem masy ciała częściej wskazuje na nadczynność tarczycy, czyli nadmiar hormonu. Objawy bywają podobne, a leczenie skrajnie różne, dlatego kierunek zaburzenia ustala się badaniem, nie na podstawie samych odczuć.

Ciężkie, rzadkie postaci

W długo nieleczonej, głębokiej niedoczynności mogą pojawić się nasilone zaburzenia: znaczne spowolnienie, splątanie, a w skrajnych przypadkach zaburzenia świadomości. To sytuacje rzadkie i wymagające pilnej pomocy lekarskiej, a nie typowy przebieg. Wspominamy o nich, żeby podkreślić, że objawów psychicznych ze strony tarczycy nie należy bagatelizować, ale nie po to, by straszyć. Zdecydowana większość przypadków to łagodne przygaszenie i mgła mózgowa, które cofają się po leczeniu.

Leczenie - czy objawy psychiczne miną

Jawną niedoczynność leczy się lewotyroksyną, syntetycznym odpowiednikiem brakującego hormonu. Dawkę dobiera lekarz indywidualnie na podstawie TSH, zaczynając zwykle od 25 do 50 mcg i zwiększając ją stopniowo. Proces opisujemy we wpisie jak dobiera się dawkę. Poprawa nastroju, energii i jasności myślenia jest stopniowa i idzie w parze z wyrównywaniem poziomu hormonu, a nie pojawia się po pierwszej tabletce. Pierwsze zmiany opisujemy w tekście pierwsze efekty Euthyroksu. Pełny opis leczenia znajdziesz na stronach Euthyroksu i Letroksu.

Kontrolę TSH robi się zwykle po 6 do 8 tygodniach od rozpoczęcia lub zmiany dawki. Jeśli objawy nastroju utrzymują się mimo prawidłowego wyniku, lekarz ocenia, czy w grę wchodzi osobna depresja wymagająca leczenia psychiatrycznego. Lewotyroksyna nie jest lekiem przeciwdepresyjnym i nie zastępuje takiego leczenia, gdy jest ono potrzebne.

Czego nie robić na własną rękę

Dwa częste błędy to samodzielne rozpoczynanie lewotyroksyny na podstawie objawów oraz sięganie po suplementy "na tarczycę" zamiast po badanie krwi. Objawy psychiczne są niespecyficzne i nakładają się na depresję, niedokrwistość, niedobory czy wypalenie, więc przyjmowanie hormonu bez potwierdzenia grozi wywołaniem nadczynności z kołataniem serca i nasilonym niepokojem. Rozsądna kolejność jest odwrotna: najpierw oznaczenie TSH, potem ewentualnie poszerzona diagnostyka i dopiero leczenie dobrane przez lekarza. Nie odstawia się też samodzielnie leków przeciwdepresyjnych po stwierdzeniu niedoczynności.

Najczęstsze pytania