Subkliniczna niedoczynność tarczycy - kiedy wymaga leczenia

Czym jest subkliniczna niedoczynność tarczycy

Rozpoznanie stawia się na podstawie samego wyniku badań, a nie objawów, dlatego mówi się o postaci subklinicznej, czyli poniżej progu klinicznego. TSH, hormon przysadki pobudzający tarczycę, rośnie jako pierwszy, gdy gruczoł zaczyna pracować z niewielkim niedoborem. Organizm reaguje na wczesny, łagodny spadek wydolności tarczycy silniejszym pobudzaniem, dzięki czemu produkcja hormonów, w tym wolnej tyroksyny (FT4), przez pewien czas utrzymuje się w normie. To właśnie odróżnia postać subkliniczną od jawnej: w jawnej niedoczynności TSH jest wysokie, a FT4 już obniżone i częściej towarzyszą jej wyraźne dolegliwości.

Normy TSH i jak odczytać wynik

Wartość TSH podaje się w mIU/l, a zakres referencyjny zależy od laboratorium, metody oznaczenia i wieku pacjenta. Orientacyjnie u dorosłych za normę przyjmuje się okolice 0,4 do 4,0 mIU/l. Poniższa tabela pokazuje, jak zwykle interpretuje się wynik.

Jednorazowy nieprawidłowy wynik nie wystarcza do rozpoznania. TSH bywa przejściowo podwyższone, na przykład po infekcji lub w okresie rekonwalescencji, dlatego lekarz zwykle zleca powtórzenie oznaczenia po kilku tygodniach do kilku miesięcy, często razem z FT4 i przeciwciałami aTPO.

Skąd bierze się podwyższone TSH

Najczęstszą przyczyną subklinicznej niedoczynności w Polsce jest choroba Hashimoto, czyli autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Wskazuje na nią obecność przeciwciał aTPO. Inne przyczyny to stan po leczeniu nadczynności, po operacji tarczycy, po napromienianiu okolicy szyi, a także niektóre leki. Zdarzają się też przyczyny przejściowe, jak faza zdrowienia po podostrym zapaleniu tarczycy. Ustalenie przyczyny ma znaczenie, bo wpływa na ryzyko przejścia w jawną niedoczynność i na decyzję o leczeniu. Więcej o samym schorzeniu piszemy na stronie o niedoczynności tarczycy.

Objawy, których zwykle nie ma

Nazwa subkliniczna wprost mówi, że dolegliwości są słabe albo nie ma ich wcale. Część osób zgłasza zmęczenie, senność, gorszą tolerancję zimna, obniżony nastrój czy niewielki przyrost masy ciała, ale te objawy są niecharakterystyczne i mogą wynikać z innych przyczyn, na przykład niedoboru żelaza. Bywa, że po włączeniu leczenia samopoczucie nie zmienia się wyraźnie, zwłaszcza przy TSH tylko nieznacznie przekroczonym. Dlatego o rozpoznaniu decyduje wynik badania, a nie subiektywne odczucia. Typowe objawy pełnoobjawowej niedoczynności opisujemy we wpisie objawy niedoczynności tarczycy.

Kiedy subkliniczna niedoczynność wymaga leczenia

To najważniejsze pytanie i nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich. Ogólna zasada jest taka, że im wyższe TSH i im więcej czynników ryzyka, tym silniejsze wskazanie do leczenia lewotyroksyną.

• Przy TSH powyżej 10 mIU/l leczenie zwykle się włącza, bo większe jest ryzyko przejścia w jawną niedoczynność i wpływu na serce.
• Przy TSH między górną granicą normy a 10 mIU/l decyzja jest indywidualna. Za leczeniem przemawiają wyraźne objawy, dodatnie przeciwciała aTPO, młody wiek, wole oraz planowanie ciąży.
• U osób starszych, zwłaszcza po 70 roku życia, podchodzi się ostrożniej i toleruje nieco wyższe TSH, żeby nie doprowadzić do nadczynności polekowej.
• Gdy nie ma wskazań do leczenia, stosuje się obserwację z okresową kontrolą TSH.

Ostateczna decyzja należy do lekarza, który zestawia wynik z Twoim wiekiem, objawami, chorobami serca i sytuacją życiową. Ten sam poziom TSH może oznaczać leczenie u jednej osoby, a obserwację u drugiej.

Ciąża i planowanie ciąży

Ciąża to sytuacja szczególna. Prawidłowa czynność tarczycy jest ważna dla rozwoju dziecka, a zapotrzebowanie na hormony rośnie. Dlatego subkliniczną niedoczynność u kobiet w ciąży lub planujących ciążę leczy się chętniej niż poza ciążą, zwłaszcza gdy obecne są przeciwciała aTPO. W ciąży obowiązują też niższe docelowe wartości TSH, a dawkę lewotyroksyny często trzeba zwiększyć. Kobieta, która już przyjmuje lek i zaszła w ciążę, powinna zgłosić to lekarzowi jak najszybciej. Temat rozwijamy we wpisie tarczyca a ciąża.

Lewotyroksyna, czyli lek na receptę

Subkliniczną niedoczynność, gdy jest wskazanie, leczy się lewotyroksyną, syntetycznym odpowiednikiem hormonu tarczycy. To lek wydawany wyłącznie na receptę, w kategorii Rp, dostępny pod nazwami Euthyrox, Letrox i Eltroxin. W postaci subklinicznej dawki początkowe są zwykle niewielkie, rzędu 25 do 50 mcg na dobę, a lek przyjmuje się rano na czczo, 30 do 60 minut przed śniadaniem. Po włączeniu lub zmianie dawki kontroluje się TSH mniej więcej po 6 do 8 tygodniach i na tej podstawie modyfikuje leczenie. Zasady doboru dawki opisujemy we wpisie jak dobiera się dawkę.

Czego nie robić na własną rękę

Podwyższone TSH nie jest powodem, by samodzielnie kupować i przyjmować lewotyroksynę ani sięgać po suplementy na tarczycę zamiast po diagnostykę. Lek bez wskazań grozi wywołaniem nadczynności z kołataniem serca i zaburzeniami rytmu, a suplementy nie leczą przyczyny. Rozsądna kolejność jest odwrotna: potwierdzenie wyniku, ustalenie przyczyny i dopiero leczenie dobrane przez lekarza. Jeśli masz już rozpoznaną niedoczynność i aktualny wynik TSH, kontynuację leczenia można załatwić online.

Najczęstsze pytania