Niedoczynność tarczycy - objawy, przyczyny i leczenie

Czym jest niedoczynność tarczycy

Niedoczynność tarczycy to stan, w którym gruczoł wytwarza za mało hormonów, głównie tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3). Hormony te sterują tempem przemiany materii w całym organizmie, więc ich niedobór spowalnia pracę serca, jelit, mięśni i mózgu. Gdy tarczyca nie nadąża z produkcją, przysadka mózgowa reaguje wzrostem stężenia TSH, hormonu, który ją pobudza. Dlatego podwyższone TSH jest zwykle pierwszym laboratoryjnym sygnałem choroby.

Wyróżnia się postać jawną, z wyraźnie podwyższonym TSH i obniżonym poziomem wolnej tyroksyny, oraz postać subkliniczną, w której TSH jest podwyższone, a FT4 pozostaje jeszcze w normie. Choroba częściej dotyczy kobiet, a jej ryzyko rośnie z wiekiem.

Przyczyny niedoczynności tarczycy

Najczęstszą przyczyną w Polsce jest choroba Hashimoto, czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, w którym układ odpornościowy stopniowo uszkadza gruczoł. Pozostałe przyczyny to najczęściej następstwa leczenia tarczycy oraz rzadsze stany.

Rozróżnienie przyczyny ma znaczenie, bo część z nich jest trwała, a część przejściowa, co wpływa na długość leczenia. O ustaleniu przyczyny decyduje lekarz na podstawie badań.

Objawy niedoczynności tarczycy

Objawy narastają powoli, przez miesiące, i są niespecyficzne, dlatego łatwo złożyć je na karb przemęczenia albo wieku. Do najczęstszych należą:

• stałe zmęczenie, senność i spadek energii,
• marznięcie i gorsza tolerancja zimna,
• przyrost masy ciała mimo niezmienionej diety,
• sucha, szorstka skóra, wypadanie włosów i łamliwe paznokcie,
• zaparcia oraz zwolnione tętno,
• obniżony nastrój, spowolnienie myślenia, kłopoty z pamięcią i koncentracją,
• u kobiet zaburzenia miesiączkowania i trudności z zajściem w ciążę.

Nie każdy ma wszystkie te objawy naraz. Współwystępowanie kilku z nich to sygnał, żeby oznaczyć TSH. Więcej o rozpoznawaniu poszczególnych sygnałów piszemy we wpisie objawy niedoczynności tarczycy.

Jak rozpoznaje się niedoczynność tarczycy

Podstawą rozpoznania jest badanie krwi z oznaczeniem TSH. Wynik podwyższony wskazuje, że przysadka intensywnie pobudza tarczycę, bo ta nie nadąża z produkcją hormonu. Aby ocenić stopień niedoczynności, lekarz dodaje oznaczenie wolnej tyroksyny (FT4). Podwyższone TSH z obniżonym FT4 to niedoczynność jawna, a podwyższone TSH z prawidłowym FT4 to postać subkliniczna, w której lekarz decyduje o leczeniu na podstawie wyniku, objawów i sytuacji, na przykład planowanej ciąży.

Żeby ustalić przyczynę, często oznacza się przeciwciała aTPO, których obecność przemawia za chorobą Hashimoto. Bywa, że lekarz zleca też USG tarczycy. W rzadkiej postaci wtórnej, gdy problem leży w przysadce, samo TSH nie wystarcza i diagnostykę prowadzi się szerzej.

Leczenie niedoczynności tarczycy

Podstawą leczenia jest lewotyroksyna, syntetyczny odpowiednik brakującej tyroksyny (T4). Uzupełnia ona niedobór hormonu, dzięki czemu przemiana materii wraca do właściwego tempa, a objawy stopniowo ustępują. To leczenie substytucyjne, zwykle długotrwałe, a przy trwałych przyczynach prowadzone do końca życia.

Dawkę dobiera się indywidualnie, w mikrogramach (mcg), na podstawie poziomu TSH. Zaczyna się zwykle od małej dawki, 25 do 50 mcg na dobę, i zwiększa ją stopniowo aż do dawki podtrzymującej. U osób starszych i z chorobami serca dawkę zwiększa się szczególnie ostrożnie. Po każdej zmianie kontroluje się TSH, zwykle po 6 do 8 tygodni.

Lewotyroksyna jest dostępna pod kilkoma nazwami handlowymi, które zawierają tę samą substancję czynną.

Pełny opis znajdziesz na stronach Euthyroksu, Letroksu i Eltroxinu. Zamiana jednego preparatu na drugi nie jest automatyczna; decyzję i ewentualną kontrolę TSH ustala lekarz.

Sposób przyjmowania wpływa na skuteczność, bo lewotyroksyna wchłania się nierówno, gdy w żołądku jest pokarm lub niektóre substancje.

• Rano na czczo, 30 do 60 minut przed śniadaniem, popijając wodą.
• Bez kawy w tym oknie, bo wyraźnie zmniejsza wchłanianie.
• Preparaty z wapniem i żelazem z odstępem kilku godzin od tabletki.
• O tej samej porze każdego dnia, dla równego poziomu hormonu.

Niedoczynność tarczycy a ciąża

W ciąży zapotrzebowanie na hormony tarczycy rośnie, dlatego leczenie prowadzi się dalej, a dawkę często trzeba zwiększyć pod kontrolą lekarza. Nieleczona niedoczynność w ciąży może zaszkodzić rozwojowi dziecka, więc TSH monitoruje się częściej niż zwykle. Kobiety planujące ciążę powinny mieć wyrównaną tarczycę jeszcze przed poczęciem. Szerzej piszemy o tym we wpisie tarczyca a ciąża.

Dieta i styl życia

Sama dieta nie zastąpi leczenia lewotyroksyną, ale wspiera samopoczucie i wpływa na wchłanianie leku. Znaczenie ma odpowiednia podaż jodu, selenu i żelaza oraz zachowanie odstępu między poranną tabletką a posiłkiem, kawą i suplementami wapnia. Praktyczne wskazówki zebraliśmy we wpisie dieta przy niedoczynności tarczycy.

Jak uzyskać e-receptę na leki na tarczycę

Jeśli masz już rozpoznaną niedoczynność tarczycy i aktualny wynik TSH, kontynuację leczenia można załatwić online.

• Wypełniasz wywiad medyczny o stanie zdrowia, wyniku TSH i dotychczasowej dawce.
• Opłacasz konsultację, 59 zł.
• Lekarz analizuje wniosek i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę.
• Jeśli lekarz odmówi z przyczyn medycznych, otrzymujesz zwrot opłaty.

Najczęstsze pytania