Nieleczona niedoczynność tarczycy - skutki i zagrożenia

Niedoczynność tarczycy sama nie mija, a jej zlekceważenie kosztuje więcej, niż się wydaje. Poniżej wyjaśniamy, co dzieje się z organizmem, gdy niedobór hormonów utrzymuje się miesiącami, i dlaczego raz rozpoczętego leczenia lewotyroksyną nie odstawia się na własną rękę.

Co dzieje się w organizmie bez leczenia

Hormony tarczycy regulują tempo pracy niemal każdej komórki. Gdy jest ich za mało, metabolizm zwalnia, a organizm zaczyna oszczędzać energię tam, gdzie tylko się da. Na początku daje to objawy, które łatwo pomylić ze zwykłym przemęczeniem: senność, marznięcie, sucha skóra, zaparcia, przyrost masy ciała mimo braku zmian w diecie. Problem w tym, że przy braku leczenia te dolegliwości nie ustępują, tylko się pogłębiają, bo niedobór hormonu narasta.

Warto rozróżnić dwie sytuacje. Postać subkliniczna, z podwyższonym TSH i jeszcze prawidłowym poziomem hormonu, bywa łagodna i nie zawsze wymaga leków od razu, o czym piszemy we wpisie o subklinicznej niedoczynności tarczycy. Postać jawna, z wyraźnie niskim hormonem, to już stan, który bez uzupełnienia lewotyroksyny odbija się na całym ciele. Im dłużej trwa, tym większe ryzyko powikłań, które opisujemy niżej.

Serce i naczynia, czyli najpoważniejsze ryzyko

Układ krążenia znosi niedobór hormonów tarczycy najgorzej i tu kryje się najpoważniejsze zagrożenie nieleczonej choroby. Spowolniony metabolizm zaburza gospodarkę tłuszczową, przez co rośnie stężenie cholesterolu LDL. Podwyższony cholesterol utrzymujący się latami sprzyja miażdżycy i zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Do tego dochodzą bezpośrednie skutki dla serca:

• zwolnienie akcji serca (bradykardia) i mniejsza wydolność wysiłkowa;
• podwyższone ciśnienie rozkurczowe;
• w cięższych, długotrwałych przypadkach gromadzenie się płynu w worku osierdziowym;
• pogorszenie przebiegu istniejącej niewydolności serca.

To dlatego u osób starszych i z chorobą wieńcową leczenie zaczyna się od małych dawek, ostrożnie, tak by nie obciążyć serca przyzwyczajonego do zwolnionego rytmu. Sam mechanizm doboru dawki opisujemy we wpisie jak leczyć niedoczynność tarczycy.

Płodność, miesiączka i ciąża

Tarczyca ma ścisły związek z gospodarką hormonalną kobiety. Nieleczona niedoczynność zaburza owulację i cykl, prowadząc do miesiączek nieregularnych, zbyt obfitych albo rzadkich. Utrudnia to zajście w ciążę i bywa jedną z przyczyn problemów z płodnością, o których pacjentki dowiadują się dopiero podczas diagnostyki.

Szczególnie ważny jest okres ciąży. Nieleczony lub źle wyrównany niedobór hormonów zwiększa ryzyko poronienia, a hormony matki są potrzebne do prawidłowego rozwoju układu nerwowego dziecka we wczesnych tygodniach. Dlatego kobieta z niedoczynnością nie odstawia leku, gdy zajdzie w ciążę, a wręcz przeciwnie: zapotrzebowanie zwykle rośnie i leczenie prowadzi się pod ściślejszą kontrolą. Rozwijamy ten wątek we wpisie tarczyca a ciąża.

Przełom hipometaboliczny, najgroźniejsze powikłanie

Najcięższym następstwem długo nieleczonej niedoczynności jest przełom hipometaboliczny, dawniej nazywany śpiączką hipometaboliczną lub obrzękiem śluzowatym. Jest rzadki, ale zagraża życiu. Rozwija się zwykle u osób z zaawansowanym, zaniedbanym niedoborem hormonów, a wyzwalają go dodatkowe obciążenia: silne wychłodzenie, infekcja, zabieg operacyjny, niektóre leki uspokajające lub nagłe przerwanie leczenia.

Obraz przełomu to skrajne nasilenie objawów niedoczynności: wychłodzenie ciała, znaczne zwolnienie oddechu i tętna, spadek poziomu sodu we krwi, narastające zaburzenia świadomości aż do jej utraty. To stan nagły, w którym liczy się czas i który wymaga leczenia w szpitalu. W razie takich objawów u osoby z chorobą tarczycy trzeba pilnie wezwać pomoc pod numerem 112. Świadomość tego ryzyka jest jednym z najmocniejszych argumentów, by leczenia nie przerywać.

Inne skutki, które łatwo przeoczyć

Nieleczona niedoczynność tarczycy odbija się także na obszarach, których pacjenci początkowo nie łączą z tarczycą:

• Nastrój i głowa - obniżony nastrój, spowolnienie myślenia, problemy z pamięcią i koncentracją, czasem objawy przypominające depresję, o których piszemy we wpisie objawy psychiczne niedoczynności.
• Mięśnie - bóle, osłabienie, kurcze i sztywność.
• Krew - niedokrwistość, która nasila zmęczenie.
• Tarczyca - powiększenie gruczołu, czyli wole, przy części przyczyn.
• Skóra i włosy - sucha, szorstka skóra, wypadanie włosów, obrzęki twarzy.

Pełny obraz dolegliwości zebraliśmy we wpisie o objawach niedoczynności tarczycy. Dobra wiadomość jest taka, że większość z tych skutków cofa się, gdy poziom hormonów zostanie wyrównany lekiem.

Dlaczego nie wolno odstawiać leków

Leczenie lewotyroksyną, na przykład preparatem Euthyrox, jest terapią zastępczą. Lek dostarcza hormon, którego tarczyca nie wytwarza w dostatecznej ilości, ale nie naprawia przyczyny. Przy chorobie Hashimoto czy po usunięciu tarczycy gruczoł nie odzyska pełnej sprawności, dlatego uzupełnianie hormonu jest zwykle stałe. Odstawienie leku nie kończy choroby, tylko cofa jej wyrównanie.

Zwodnicze jest to, że po przerwaniu leczenia nic złego nie dzieje się od razu. Lewotyroksyna utrzymuje się w organizmie około tygodnia, więc poziom hormonów opada powoli, a objawy wracają dopiero po kilku tygodniach. Pacjent, który czuje się dobrze mimo odstawionej tabletki, łatwo dochodzi do błędnego wniosku, że lek nie jest już potrzebny. Tymczasem TSH w tym czasie rośnie, a niedoczynność wraca ze wszystkimi opisanymi wyżej konsekwencjami.

Jak bezpiecznie kontynuować leczenie

Bezpieczne prowadzenie terapii opiera się na dwóch rzeczach: regularnej kontroli TSH i ciągłości przyjmowania leku, bez przerw wynikających z braku recepty. Jeśli masz już rozpoznaną niedoczynność i kontynuujesz leczenie, e-receptę na kolejne opakowanie możesz uzyskać online, bez wizyty w gabinecie:

• Wypełniasz wywiad medyczny o stanie zdrowia, dotychczasowej dawce i aktualnym wyniku TSH.
• Opłacasz konsultację, 59 zł.
• Lekarz analizuje wniosek i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę.
• Jeśli lekarz uzna, że recepta nie może zostać wystawiona, otrzymujesz zwrot opłaty.

Konsultacja online sprawdza się w kontynuacji leczenia. Pierwsze rozpoznanie, ustalenie przyczyny i dobranie dawki od zera wymagają badań i wizyty stacjonarnej. Podstawy choroby i jej leczenia zebraliśmy na stronie o niedoczynności tarczycy.

Najczęstsze pytania